Onze-Lieve-Vrouw van Tuine

Gebedstocht op de Ieperse Vestingen

Eeuwenoude traditie • Pelgrims van Hoop

In een tijd waarin mensen zich maar al te vaak door de waan van de dag laten meevoeren en aan hun innerlijke voorbijgaan, blijven rituelen belangrijk. Ze helpen ons stilstaan, herinneren en opnieuw richting vinden. In Ieper gebeurt dat elk jaar op bijzondere wijze tijdens de gebedstocht ter ere van Onze-Lieve-Vrouw van Tuine. Op de historische vestingen komen gelovigen samen om te bidden, te gedenken en hoop te putten uit een traditie die al meer dan zes eeuwen oud is.

De Oorsprong van de Devotie (1383)

De oorsprong van deze devotie gaat terug tot 1383. Europa was toen verdeeld door het Westers Schisma, met een paus in Rome en een tegenpaus in Avignon. In die woelige context trok een Engels leger, gesteund door opstandige Gentenaars, naar Vlaanderen. Ieper, trouw aan graaf Lodewijk van Male, werd beschuldigd van steun aan de Franse tegenpaus en kwam zwaar onder druk te staan.

In juni 1383 werd de stad omsingeld door een enorme troepenmacht. Ieper beschikte niet over een groot garnizoen. De verdediging lag vooral in handen van de burgers, geleid door burchtgraaf Joannes van Oultre en enkele ridders. Om te vermijden dat de vijand zich in de buitenwijken zou verschansen, liet het stadsbestuur de voorsteden platbranden. De inwoners trokken zich terug achter de binnenste verdedigingsgordel van wallen en houten palissades, in de volksmond de ‘thuynen’ genoemd.

Onze-Lieve-Vrouw als Geestelijke Omwalling

Negen weken lang hield de stad stand. De belegeraars voerden herhaaldelijk aanvallen uit en gebruikten kanonnen en brandpijlen. Midden deze dreiging vonden de Ieperlingen troost en toevlucht in het gebed. Al snel ontstonden verhalen over wonderlijke reddingen. Een bekend verhaal is dat van een jong meisje dat aan Engelse gijzelaars ontsnapte door in de stadsgracht te springen, terwijl zij Onze-Lieve-Vrouw aanriep. Zij bleef drijven en werd uiteindelijk gered.

Toen het beleg op 8 augustus 1383 onverwacht werd opgeheven, zag de bevolking daarin de bescherming van Maria. De houten omheining die de stad had beschermd, kreeg een diepe symbolische betekenis. Maria werd voortaan vereerd als Onze-Lieve-Vrouw van Tuine: de Moeder die als een geestelijke omwalling rond de stad stond. Er werd een devotiebeeld gemaakt van Maria met het Kind, omgeven door een klein gevlochten hekwerk met een poortje.

Tussen Devotie en Volksfeest

Reeds in 1384 besliste de stad dat er jaarlijks een dankprocessie zou worden gehouden. Eeuwenlang trok deze processie door de straten van Ieper. In 1962 veranderde de vorm van de traditie. Door de toenemende verkeersdrukte en de veranderende tijdsgeest werd de ommegang in het centrum stopgezet. Toch verdween de devotie niet. Ze kreeg een nieuwe plaats op de historische vestingen. Zo ontstond de Gebedstocht op de Vestingen, waarin geschiedenis, geloof en herinnering op een bijzondere manier samenkomen.

Naast de religieuze traditie bleef ook de meer volkse kant van Tuindag bestaan: de Thuyndagfoor op de Grote Markt. Deze kermis herinnert aan de vroegere dankfeesten waarmee de stad na het beleg opnieuw leven en handel wilde stimuleren. Vandaag heeft de foor vooral een seculier karakter, maar ze bewaart nog sporen van de oude stedelijke gebruiken. Zo worden jaarlijks een Prins en Prinses van de Thuyndagfoor gekozen. Ook hedendaagse aandacht voor zorg en inclusie krijgt er een plaats, onder meer met een prikkelarm moment voor kinderen die gevoelig zijn voor licht en geluid.

Maria, Moeder van de Weg

Het geestelijke hart van Tuindag blijft echter de gebedstocht. Op de vooravond van het feest verzamelden gelovigen zich aan de vestingen bij het Esplanadeplein. Het thema luidde: ‘Maria, Moeder van de Weg – Pelgrims van Hoop.’ Het eeuwenoude Mariabeeld, dat normaal in de Sint-Maartenskathedraal staat, werd voor deze gelegenheid meegedragen over de wallen. De tocht verliep ingetogen, met gebed, zang en bezinning.

De vestingen herbergen naast oude militaire bouwwerken zoals de kazematten en het Kruitmagazijn ook het Ramparts Cemetery, waar de witte graven herinneren aan de gesneuvelden van de Eerste Wereldoorlog. Zo raken verschillende lagen van de geschiedenis elkaar: het middeleeuwse beleg, de verwoesting van de oorlog en het blijvende verlangen naar vrede.

Slot van de Tocht en Blijvende Betekenis

Aan het einde van de tocht, nabij de Rijselpoort, bad de gemeenschap samen de litanie van Maria, Moeder van de Weg. Er werd vergeving gevraagd voor onrecht en geweld, en Maria werd aangeroepen als ster aan de hemel en als aanwezigheid in het hart. Na het slotwoord en de zegen klonken het oude Tuindaglied en het Salve Regina.

“Op een plaats waar muren ooit bescherming boden en oorlog diepe wonden sloeg, nodigt Onze-Lieve-Vrouw van Tuine vandaag uit om andere muren af te breken: muren van angst, onverschilligheid en verdeeldheid.”

Wanneer het Mariabeeld daarna in stilte naar de kathedraal terugkeert, blijft de betekenis van de tocht nazinderen. De gebedstocht op de vestingen is meer dan een herinnering aan een militaire redding uit 1383. Ze is uitgegroeid tot een teken van vrede, verzoening en hoop.

Zo blijft deze eeuwenoude Ieperse traditie actueel. Ze herinnert eraan dat mensen, toen en nu, bescherming zoeken, verbondenheid nodig hebben en hoop willen bewaren.

Onze-Lieve-Vrouw van Tuine blijft voor velen een beeld van moederlijke nabijheid: niet als vlucht uit de wereld, maar als kracht om in die wereld pelgrim van hoop te zijn.